ОСНОВНЫЕ УГЛЫ ТОКАРНОГО ИНСТРУМЕНТА KĄTY NOŻA TOKARSKIEGO W UKŁADZIE ROBOCZYM I TECHNOLOGICZNYM PRACOVNÉ (FUNKČNÉ) A KONSTRUKČNÉ UHLY SÚSTRUŽNICKÉHO NÁSTROJA

ad b) w układzie roboczym geometria ostrza jest rozpatrywana w warunkach pracy ad b) Pracovná súradnicová sústava, podľa ktorej sa určuje geometria nástroja v priebehu
narzędzia, a kąty nazywane są roboczymi i są uzależnione od sposobu zamocowania płytkiprocesu obrábania. Tieto uhly analogicky nazývame pracovnými uhlami a sú predovšetkým
w narzędziu. Na przykład płytka SNUN ….. w układzie technologicznym ma kąt przyłożeniazávislé na polohe, v ktorej je rezná doštička upnutá v nástrojovom držiaku. Napríklad
a = 0° oraz kąt natarcia γ = 0°, w narzędziu jest jednak zamocowana pod pewnym kątem,rezná doštička SNUN …. má nástrojový uhol chrbta a = 0° a čela γ = 0°, pri sústružení je
co w układzie roboczym spowoduje powstanie kąta przyłażenia a = 6° oraz kąta natarciavšak v nožovom držiaku upnutá pod uhlom, čím vznikne pracovný uhol hrbta a = 6° a
γ = –6°. W znacznym stopniu na kąty robocze i technologiczne noża, wpływa geometria opracovný uhol čela γ = -6°. Významnou mierou ovplyvňujú pracovné uhly aj nástrojové o
powierzchni natarcia płytek (łamacz wióra). Dla przebiegu procesu skrawania decydujące ouhly rezných doštičiek s predlisovanými utváračmi. Pre priebeh rezného procesu sú však o
są przede wszystkim kąty robocze.významné predovšetkým pracovné uhly.
Główne kąty robocze są na rysunku oznaczone w płaszczyźnie podstawowej (na niejZákladné uhly nástroja sú v obrázku naznačené jednak v základnej nástrojovej rovine
położony jest nóż) oraz płaszczyźnie normalnej (prostopadłej do głównej krawędzi(preložené dosadacou plochou nožového držiaka) a v normálovej rovine (preložené
skrawającej – przekrój O-O).kolmo na ostrie – rez O–O).
Chodzi o następujące kąty:Ide o nasledujúce uhly:
Kąt natarciaγ – ma zasadniczy wpływ na proces skrawania. Od jego wartości uzależnionyUhol čela γ - má podstatný vplyv na rezný proces. Na jeho veľkosti závisí priebeh a
jest przebieg i wielkość deformacji plastycznych zachodzących podczas tworzenia się wióra, oveľkosť plastických deformácií pri tvorbe triesky, tým určuje aj veľkosť rezných síl a o
które określają również wielkość sił skrawania i poziom obciążenia cieplnego krawędziúroveň tepelného zaťaženia ostria. Pri nástrojoch s vymeniteľnými reznými doštičkami pre
skrawającej. Dla narzędzi z płytkami wymiennymi do toczenia i frezowania, wielkość tegosústruženie a frézovanie sa jeho veľkosť pohybuje v pomerne širokom rozmedzí γ = + 25°
kąta występuje w stosunkowo dużym zakresie γ = +25° do –15°. Dodatni kąt poprawiaaž -15°. Kladný uhol čela zvyšuje pevnosť ostria, ale súčasne zvyšuje aj plastické deformácie o
warunki tworzenia się wióra, zmniejsza wielkość sił skrawania i obniża poziom temperatur opri tvorbe triesky a tým aj rezné sily a teploty. Záporný uhol čela zvyšuje pevnost ostria,
przy skrawaniu. Ujemny kąt natarcia zwiększa wytrzymałość krawędzi skrawającej, aleale súčasne zvyšuje aj plastickú deformáciu pri tvorbe triesky a tým aj reznej sily a teploty.
jednocześnie powiększa deformacje plastyczne zachodzące przy tworzeniu się wióra,Uhol chrbtaa má vplyv na veľkosť trenia medzi chrbtom a plochou rezu, so vzrastajúcim
a tym samym powoduje wzrost sił skrawania i temperatury.uhlom a sa trenie zmenšuje a tým sa zmenšuje aj opotrebenie na chrbte.o
Kąt przyłożenia a ma wpływ na wielkość tarcia między powierzchnią przyłożeniao
b je uhol rezného klinu reznej doštičky. So zväčšujúcim sa uhlom b sa zväčšuje pevnosť
a powierzchnią skrawania, ze wzrostem kąta oa dochodzi do zmniejszenia tarcia i doo o

ostria (odolnosť ostria proti rázom), ale súčasne stúpa rezný odpor, ktorý kladie obrábaný zmniejszenia zużycia powierzchni przyłożenia. o materiál vnikajúcemu ostriu. Kąt ostrza b jest kątem klina skrawającego. Ze wzrostem wielkości kąta b wzrasta Uhol sklonu ostria λ určuje miesto prvého dotyku ostria s obrobkom, čo má význam

o o

wytrzymałość krawędzi skrawającej (odporność krawędzi skrawającej na uderzenia),najmä pri prerušovanom reze. Pri kladných hodnotách sλ je miesto prvého dotyku bližšie
i jednocześnie wzrasta też opór skrawania.k špičke reznej doštičky. Záporný uhol λ odďaľuje miesto prvého dotyku ďalej od špičky s
Kąt nachylenia głównej krawędzi skrawającej λ określa miejsce pierwszego zetknięciaa tým zvyšuje odolnosť ostria proti mechanickým rázom. Okrem toho ovplyvňuje uhol sλ
się krawędzi skrawającej z przedmiotem obrabianym, co ma znaczenie zwłaszcza przy ssmer odchodu triesky. Pri zápornom uhle λ (špička je najnižším bodom ostria), odchádza s
obróbce przerywanej. Przy dodatnim kącie λ miejsce pierwszego zetknięcia znajduje siętrieska smerom k obrobenej ploche. Naopak pri kladnom uhle sλ je odchádzajúca trieska
bliżej wierzchołka płytki skrawającej. Ujemny kąt sλ oddala miejsce pierwszego zetknięcianasmerovaná od obrobenej plochy.s
dalej od wierzchołka i powoduje zwiększenie odporności ostrza na uderzenia mechaniczne. s
Uhol nastavenia hlavného ostria κ má najmä vplyv na tvar prierezu triesky. So
Oprócz tego kąt λ wywiera wpływ na kierunek spływania wióra. Przy ujemnym kąciezmenšujúcim sa uhlom κ je pri určitom posuve rf a hĺbke rezu a trieska tenšia a širšia a
λ (wierzchołek jest najniższym punktem głównej krawędzi skrawającej) wiór spływa w sr p
naopak, pri κ = 90° je hrúbka triesky h = f a šírka triesky b = a .
kierunku powierzchni obrobionej. Natomiast przy dodatnim kącie sλ spływający wiór jestr p
s Uhol nastavenia vedľajšieho ostria κ ´ spolu s polomerom zaoblenia špičky r určujú

kierowany w odwrotnym kierunku. r ε

predovšetkým výslednú drsnosť obrobeného povrchu. Kąt przystawienia głównej krawędzi skrawającejκ ma wpływ na kształt przekroju wióra. Dla κ = 90° grubość wióra h = f a szerokość wióra rb = a . Przy zmniejącym się kącie κ (< 90º) i niezmienionym posuwie rf oraz głębokości skrawania pa zmniejsza się grubość r

wióra h, a zwiększa się szerokość wióra b. p Kąt przystawienia pomocniczej krawędzi skrawającej κ ´ razem z promieniem zaokrąglenia wierzchołka r wpływa przede wszystkim na końcową chropowatość r powierzchni obrobionej. ε